Hoe weet je nu of je een burn-out hebt?

Rianne Schaap

En hoe voorkom je een burn-out?

Ben je enorm ambitieus en wil je alles graag goed doen? Is ‘druk’ je tweede naam? Slaap je slecht? Wil je zoveel mogelijk uit het leven halen? Misschien is het dan een goed idee om dit artikel even te lezen.

Stress

We weten het inmiddels allemaal: steeds meer mensen krijgen een burn-out. En de leeftijd van mensen met een burn-out ligt ook steeds lager. Stress en zelfs te veel stress zijn doodnormaal geworden. Grote kans dat jij, lezer van dit stuk, je regelmatig rusteloos voelt. Of dat je je constant opgejaagd voelt. Of dat je de hele tijd het idee hebt dat je nú iets moet doen. Het gevoel geleefd te worden en hier zelf geen invloed meer op te kunnen uitoefenen klinkt je misschien ook bekend in de oren.

…en de negatieve gevolgen

Stress en druk zijn spelen een belangrijke rol in het leven van veel mensen tegenwoordig. En we weten diep van binnen dat het helemaal niet zo goed is. Maar wat zijn nou de negatieve gevolgen van al die druk? We vroegen het burn-out coach Lizzy: ‘Uiteindelijk kun je door alle stress steeds minder genieten van dingen en heb je moeite om plezier uit het leven te halen. Als de stress blijft loop je het risico om overspannen te raken of een burn-out te ontwikkelen. Maar ook is de kans groot dat je destructieve gewoonten ontwikkelt. Zoals (veel) roken, alcohol drinken, weinig slapen, nauwelijks bewegen en ongezond eten. Hierdoor ontstaat een vicieuze cirkel. Je ervaart veel stress en gaat bijvoorbeeld ongezond eten. Door het ongezonde eten voel je je lichamelijk en geestelijk minder fit. Je wordt moe en lusteloos waardoor je al snel weer grijpt naar ongezonde voeding en dus je ongezonde leefgewoonte in stand houdt.’

Burn-out

Hoe kan het nou toch dat we in eerste instantie zo enorm veel stress ervaren? En dat er steeds meer mensen rondlopen met een burn-out? ‘In onze huidige samenleving zijn er voortdurend prikkels om ons heen. Eén van de grootste voorbeelden is misschien wel het internet en dan met name social media. Door de voortdurende toestroom van prikkels staan de hersenen van mensen die in deze tijd zijn opgegroeid altijd ‘aan’. We hebben het gevoel overal bij te moeten zijn. We ervaren de druk van overal op te willen of moeten reageren en hebben constant toegang tot “materiaal” waarmee we onszelf kunnen vergelijken. Hierdoor kun je het gevoel krijgen altijd te moeten presteren, omdat je er anders misschien niet meer bij hoort of je in die ene baan of onderneming nooit succesvol kan worden. Tegelijkertijd vind je dat je niet mag zeuren omdat we juist in deze tijd zoveel kansen krijgen en keuzemogelijkheden hebben. Wat het niet altijd per se gemakkelijker maakt. Ook verwachten veel werkgevers steeds meer flexibiliteit zoals overwerken, meer doen in minder tijd en altijd maar bereikbaar zijn. Natuurlijk kun je besluiten om hier niet in mee te gaan maar de stress om dan je baan te verliezen neemt het vaak over waardoor je toch weer voorbij je grenzen gaat,’ aldus Lizzy.

Symptomen

Onthoud dat je niet zomaar, plots een burn-out hebt. Nee, zoiets ontstaat geleidelijk. ‘Eerste signalen zijn bijvoorbeeld dat je moe naar je werk toegaat en er ook weer moe vandaan komt. Je bent snel geïrriteerd, vergeetachtig en kunt je maar moeilijk concentreren. Hoe langer je deze signalen negeert en maar door blijft gaan hoe sterker de signalen worden en hoe meer symptomen er ontstaan. Uiteraard uit zich dit bij iedereen op een andere manier,’ aldus Lizzy.

Wat volgens haar de meest voorkomende symptomen zijn van een burn-out?

– Ernstige uitputting van energie, mentaal op, moe, uitgeblust
– Slapeloosheid. Moeite met inslapen en/of doorslapen
– Veel piekeren, angst
– Spierpijn, hoofdpijn, maagpijn of rugpijn
– Besluiteloos, concentratieverlies, vergeetachtig
– Somber, huilbuien
– Niet meer tot rust kunnen komen, gejaagd
– Onzeker over functioneren, minder zelfvertrouwen, gevoel van falen
– Niet meer kunnen genieten, lusteloos, futloos
– Prikkelbaar, geïrriteerd, kort lontje
– Sociale contacten uit de weg gaan
– Meer roken, anders eten, meer alcohol of drugs gebruiken

De grootste misvattingen

‘Veel mensen denken dat een burn-out ontstaat door te veel en te hard werken maar dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Een burn-out ontstaat door meerdere factoren waarvan langdurige overbelasting binnen het werk er één van is. De belasting kan ook ontstaan door een zware studie, zorgtaken thuis voor bijvoorbeeld een zieke partner of kind met daarnaast onvoldoende herstelmogelijkheden en onvoldoende activiteiten die je energie geven. Tot slot spelen persoonskenmerken zoals perfectionisme of een enorm verantwoordelijkheidsgevoel en factoren buiten het werk zoals relatie- of financiële problemen ook een rol’, vertelt Lizzy.

‘Ik moet gewoon even bijslapen’

‘Verder bestaat het idee dat je gewoon even moet “bijslapen” en dat alles dan wel weer opgelost is. Een burn-out is heel geleidelijk ontstaan en heeft uiteindelijk een enorme impact op al je levensgebieden. Dit los je niet op met een paar weken vakantie of even “bijslapen”. Een burn-out ontstaat vaak heel geleidelijk wanneer je jarenlang roofbouw op je lichaam hebt gepleegd en je ondanks de voortdurende stress en spanning maar door bent blijven gaan. Je hebt de signalen vanuit je lichaam niet opgemerkt of mogelijk genegeerd. Je bent, onbewust, al jarenlang over je grenzen gegaan. Tot het moment waarop je gedwongen wordt om te stoppen omdat het écht niet meer gaat. Je bent dan totaal vermoeid en sterk uitgeput.’

Me-time?

Je hoort vaak dat tijd voor jezelf belangrijk is. Maar er zijn een hoop mensen die het lastig vinden om te ontspannen of om tijd voor zichzelf vrij te maken zonder dat ze zichzelf toch weer nuttig willen maken. Anderen vinden het ook weer lastig om alleen te zijn. Lizzy: ‘Realiseer je hoe belangrijk tijd voor jezelf nemen is en wat het je kan opleveren. Vanuit mijn omgeving krijg ik soms de indruk dat tijd voor jezelf als egoïstisch of als een soort luxe wordt beschouwd. Of dat het zelfs een tijdsverspilling zou zijn. Integendeel! Hoe meer je het gevoel hebt dat je geen tijd hebt om iets voor jezelf te doen hoe noodzakelijker het is dat je die tijd juist neemt! Ga dus anders denken over tijd voor jezelf nemen. Zie het als investering. Tijd voor jezelf maakt je gelukkig, creatief, het zorgt voor inspiratie, geeft nieuwe motivatie, rust en zorgt er uiteindelijk zelfs voor dat je daarna productiever aan de slag kan. En besef je ook dat tijd voor jezelf nemen niet per se op te bank zitten hoeft te zijn. Doe iets wat bij jou past en waar jij plezier uit haalt dan wordt het ook gemakkelijker om die tijd in je dagelijks leven in te passen.’

Even intunen

Ook een goed idee: af en toe even intunen. Luisteren naar je lichaam. ‘Vraag je af waarom je altijd zo druk bent. Ben je echt druk of ervaar je druk? En wat levert druk zijn je op? Haal je hier een bepaalde status uit? Wil je je bewijzen? Of ga je persoonlijke gevoelens of problemen uit de weg? Best confronterende vragen maar als je bereidt bent om hier écht eens naar te kijken kan het je ook een hoop antwoorden opleveren. Met behulp van die antwoorden kun je kijken of je je dagen misschien wat anders kunt indelen zodat je beter voor jezelf zorgt en ook de dingen doet die voor jou persoonlijk belangrijk zijn. Het is goed om regelmatig zo een evaluatiemomentje met jezelf in te lassen,’ tipt Lizzy.

Wat kun je doen om een burn-out te voorkomen?

Er zijn helaas geen ‘tover’-tips die ervoor zorgen dat niemand ooit meer een burn-out krijgt. Maar er zijn wel tips om bewuster te leven waardoor je de kans op het ontstaan van een burn-out kunt verkleinen. En dit zijn ze volgens Lizzy:

  • ‘Ontwikkel zoveel mogelijk gezonde leefgewoonten. Dit betekent niet dat je nu radicaal je leven moet omgooien. Het gaat juist om het aanpassen van kleine gewoonten. Probeer bijvoorbeeld tijdens je pauze even een rondje te wandelen. Frisse lucht en beweging zorgen voor de aanmaak van het gelukshormoon serotonine. Hierdoor voel je je mentaal sterker en een onderbreking van je werk zorgt er ook voor dat je weer met een frisse blik en productiever aan het werk kan.’
  • ‘Las regelmatig verwerkingstijd in. Een moment tussen je werkzaamheden door waarin je even bewust bij jezelf stilstaat en letterlijk op adem kunt komen. Adem een aantal keer bewust diep in en uit en vraag jezelf af: hoe voel ik mij nu? Wat heb ik nu nodig? Door dit een aantal keer per dag te doen leer je bewuster stilstaan bij de signalen van je lichaam. Daarnaast leer je beter te luisteren naar je behoeftes. Belangrijk is natuurlijk wel dat je hier dan ook gehoor aan geeft ;).’
  • ‘Wees je bewust van je persoonlijke grenzen en geef deze ook aan. Een van de oorzaken van een burn-out is voortdurend voorbij je grenzen gaan, vaak niet eens bewust. Daarom is het belangrijk om hier bewuster mee te leren omgaan. Wat zijn jouw grenzen en hoe geef je die aan? Wanneer je hier mee aan de slag gaat zal je in eerste instantie die grenzen vaak pas achteraf ervaren omdat je je daarna moe of gefrustreerd voelt. Veroordeel dit niet. Schrijf je ervaring op en neem het mee voor de volgende keer. Gebruik tijdens de volgende situatie de ik-vorm wanneer je voor jezelf opkomt. Zo houd je het bij jezelf en voorkom je dat de ander iets als aanval kan voelen. En realiseer je dat je je niet altijd hoeft te verantwoorden. Mensen gaan zover als dat jij ze laat gaan. Het is dus aan jou om te bepalen hoe ver dit is door een grens te trekken.’

En als je het idee hebt dat je een burn-out hebt, wat dan?

Dan is het volgens Lizzy vooral belangrijk dat je je niet schaamt of het idee hebt dat je je aanstelt. ‘Besef je dat je niet de enige bent, alleen niet iedereen praat erover. En zie hulpverlening niet als falen of als iets wat je doet als je gek bent. Je bent juist krachtig genoeg om in te zien dat het even niet alleen gaat. Zie het als zelfzorg en investering in je persoonlijke ontwikkeling.’

Als je het idee hebt dat je een burn-out hebt of richting een burn-out gaat kun je het beste een afspraak maken met je huisarts en een gesprek aanvragen met je werkgever. Je huisarts kan je adviseren om contact op te nemen met een psycholoog of een coach, zoals Lizzy. Meer weten over Lizzy? Check haar website LizzisMore.com.

Wat doe jij om bewuster te worden van stress-situaties?

Your 50 Days of Green Happiness

Op zoek naar meer informatie? Kijk dan even verder op de site of kijk in de shop voor een van onze boeken.

Naar de webshop